تبلیغات
پایگاه مشاوره حقوقی آنلاین - بررسی مساله تفکر در عبادت از دریچه آیات و روایات


    در اسلام عزیز، آیات و روایات مختلفی در باب مساله تفکر آمده است که اهمیت فوق العاده زیاد آن را نشان می دهد، به گونه ای که به نظر می رسد انسان بدون تفکر هرگز نمی تواند ایمان کامل و سیر تکاملی مفیدی را به درگاه خدای جل و علی داشته باشد. به همین منظور به بررسی پندی از پندهای گهربار رسول اکرم(ص) خطاب به ابوذر غفاری می پردازیم:
    “یا آباذر، رکعتان مقتصدتان فی تفکر خیر من قیام لیله و القلب ساه”(1) “ای ابوذر دو رکعت نماز متعارف و معمولی که با تفکر همراه باشد بهتر است از یک شب به عبادت گذراندن، در حالی که قلب غافل است.” در این حدیث شریف پیامبر(ص) اوج اهمیت تفکر را بیان می کنند. در یک شب از جمله شبهای قدر، می توان به عبادت برخاست. تا صبح دعا و نماز خواند، نماز شب را که آن همه بر آن تاکید شده به جای آورد و خود را در زمره شب زنده داران دانست. اما در اصل چنین نباشد چرا که هرگز فکری در قالب کلمات وجود نداشته است؛ زیرا کلمات و و اصطلاحات تنها با ابزار تفکر از قلب گذر می کند و با عمل به آن محتویات تفسیری به دست آمده، آن مفاهیم جزئی از ضمیر ما شده و شخصیت ما را شکل خواهند داد.

  آن گونه که در سوره مبارکه فتح عامل و موجب مشغول شدن و عمل را قلب می داند و نه آنچه بر زبان می آید: سیقول لک المخلفون من الاعراب شغلتنا اموالنا و اهلونا فاستغفرلنا یقولون بالسنتهم ما لیس فی قلوبهم قل فمن یملک لکم من الله شیئا ان اراد بکم ضلا او اراد بکم نفعا بل کان الله بما تعملون خبیرا(2)
    “گروهی از اعراب به تو خواهند گفت که اموال و اهل و عیال ما، ما را مشغول و غافل کرد پس برای ما طلب مغفرت بنما، این چیزی است که بر زبانش جاری می شود و آن چیزی نیست که در قلب هایشان است...” خداوند به آنچه انجام می دهید آگاه است” آنچه در این آیه واضح است، این که: آنچه را که در قلب می گذرد، خمیر مایه عمل می داند و مشغول شدن آنها به دلیل مشغول و غافل بودن قلبها آنها دانسته است و “ما لیس فی قلوبهم” و “تعملون” موید این مطلب می باشد.
    و چه خوب ابوذر رحمه الله علیه تابع فرمایشات پیامبرش (ص) بوده است، به گونه ای که امام صادق (ع) می فرماید: کان اکثر عباده ابی ذر التفکر والاعتبار(3) بیشترین عبادت ابوذر تفکر و پند گرفتن بود.
    در همین زمینه، امام رضا(ع) نیز فرمودند: لیس عباده کثره الصلاه و الصوم انما العباده التفکر فی امر الله ”(4) عبادت به بسیاری نماز و روزه نیست بلکه عبادت اندیشیدین در کار خداست. البته باید توجه داشت که این به معنای آن نیست که باید ظاهر عبادت را کنار گذاشت و معتقد به اصطلاح عامیانه “مهم دل است بود، همان حرفی که از دنیای نامعقول و غیر موجه مکتب پلورالیسم* که ادیان را دارای شبهه می داند، منشعب شده است.” اگر در حدیث دقت شود، روح و نظر تاکید حدیث بر کیفیت امور عبادی است. منظور اینکه اگر قرار باشد خداوند از میان عبادت کم با کیفیت بالا و عبادت زیاد و کیفیت کم یکی را برگزیند، مطمئنا اولی را انتخاب خواهد کرد و این اهمیت دادن اسلام بر مساله کیفیت قبل از کمیت است.
    در قرآن مجید نیز خداوند درک عظمت قرآن و محضر خضوع عالم را در برابر خداوند مشروط به تفکر و تعقل دانسته است. “لو انزلنا هذا القرآن علی جبل لرایته و خاشعا متصدعا من خشیه الله و تلک الامثال نضر بها للناس لعلهم یتفکرون” (5)
    “اگر این قرآن را بر کوهی فرو می فرستادیم یقینا آن را از بیم خدا فرو تن و از هم پاشیده می دیدی و این مثلها را برای مردم می زنیم، باشد که آنان بیندیشند. “ همان خشیتی که انسان را به درجه ای می رساند که خداوند از آنها راضی خواهد بود و آنها نیز از خدا . “رضی الله عنهم و رضوا عنه ذالک لمن خشی ربه”(6) در حدیث دیگری از پیامبر(ص) آمده است: اذا ارایتهم اهل الجوع والتفکر فادنوا منهم فان الحکمه تجری علی السنتهم”(7) هنگامی که اهل گرسنگی و فکر را دیدید پس به آنها نزدیک شوید. (و با آنها معاشرت داشته باشید) همانا حکمت بر زبان آنان جاری است” راه رسیدن به حکمت و در نتیجه هدایت و رستگاری تفکر است و کسی را که دریچه های حکمت به روی او گشوده شود متعلق به حکم این آیه خواهد بود. “و من یوت الحکمه فقد اوتی خیرا کثیرا”(8) “کسی را که حکمت به او ارزانی شده، همانا خبر کثیری به او داده شده است”.
    تفکر خود عبادت است
    سوالی که گاهی مطرح است این که : آیا تفکر راهی برای عبادت است؟ یعنی با تفکر روشی را برای عبادت می یابیم یا آنکه مفاهیم بلند عبادت را درک کرده و آن عبادت را بهتر انجام می دهیم. یا مفهوم دیگری از تفکر و عبادت برداشت می شود؟
    جواب: مسلما تفکر و عبادت دو مفهوم هستند که عملکردشان مثل کار متقابل ریشه و برگ درختان در کمک رسانی به یکدیگر است، یعنی تفکر راه را برای عبادت هموار می کند و عبادت قلب را صفا و پاکی بخشیده و زمین را برای کاشت بذر تفکر مهیا می کند. اما در مفاهیم اسلامی تفکر مفهومی غیر از این نیز دارد و آن این که در عین حال که تفکر وسیله ای برای عبادت است، خود نیز هدف است یعنی تفکر خود عبادت است. به بیان دیگر، تفکر یک ارزش است که برای رسیدن به آن، باید تلاش کرد و راه های وصول به آن را کشف کرد. در عین حالی که فکر خود باعث کشف راه های وصول به هدف دیگر می شود. امام علی (ع) فرمود: “لاعباده کالتفکر فی صنعه الله عز وجل”(9) “هیچ عبادتی مثل فکر کردن در مخلوقات و مصنوعات خداوند نیست” و در جایی دیگر فرمودند: “التفکر فی ملکوت السموات و الارض عباده المخلصون”(10) “فکر کردن در ملکوت آسمان ها و زمین، عبادت بندگان خالص خداوند است.”
    با توجه به اهمیت تفکر در جایگاه اسلامی و سیرو سلوک و تقرب باید این نکته را وجهه نظر قرار داد که خواندن ادعیه (دعای ندبه، کمیل، توسل، ابوحمزه، جوشن کبیر و ...) هر چند فی ذاته خوب است اما اگر مفاهیم و مطالب مندرج در آنها فهمیده نشود و صرفا خواندن الفاظ عربی باشد، انسان راه به جایی نخواهد برد.
    نتیجه آن که “سیر انسان یک سیر علمی و شعوری است. پیشرفت و کمال انسان به بالا رفتن و افزایش درک و آگاهی اوست. به عبارت دیگر انسان با پای علم و شعور در راه قرب الهی قدم می گذارد.”(11)
    پاورقی ها:
    * پلورالیسم یا تکثیر گرایی دینی معتقد است که همه ادیان شبهه ناک هستند و شاید هر یک گوشه ای از حقیقت غائی (خدا) را لمس کرده اند نه همه را و هیچ دینی بر دیگری برتری ندارد و در عین حال نمی شود دینی را انکار کرد و همه ادیان به حق و به یک میزان حق حیات دارند و این کاملا با اعتقادات اسلامی در تضاد است که در اینجا مجال نقد موضوع وجود ندارد.
    1- ره توشه صفحه 33
    2- فتح /11
    3- میزان الحکمه /16213
    4- همان / 16212
    5- حشر /21
    6- بینه/8
    7- نهج الفصاحه/209
    8- بقره /269
    9- میزان الحکمه/16220
    10- همان /16216
    11- ره توشه صفحه 34
    منابع
    1- پاینده، ابوالقاسم (مترجم)، نهج الفصاحه انتشارات جاویدان چاپ پانزدهم/1360
    2- محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه ج 10 انتشارات دارالحدیث چاپ پنجم 1384
    3- مصباح یزدی، محمد تقی، ره توشه ج 2، انتشارات امام خمینی چاپ اول /1375
    
    
    اسماعیل طهمورثی
    
 روزنامه رسالت، شماره 5847 به تاریخ 6/2/85، صفحه 17 (اندیشه قرآنی)


نظرات()   
   
feet issues
یکشنبه 26 شهریور 1396 09:41 ب.ظ
This is my first time pay a visit at here
and i am really happy to read everthing at alone place.
Foot Issues
دوشنبه 16 مرداد 1396 02:17 ب.ظ
Hey very nice blog!
How do you treat a sore Achilles tendon?
شنبه 7 مرداد 1396 09:08 ب.ظ
I like the valuable information you provide in your articles.

I will bookmark your weblog and check again here frequently.
I'm quite sure I'll learn plenty of new stuff right here! Best of luck for the
next!
What causes painful Achilles tendon?
شنبه 7 مرداد 1396 03:24 ب.ظ
This information is worth everyone's attention.
Where can I find out more?
BHW
دوشنبه 28 فروردین 1396 11:45 ق.ظ
Good day! Would you mind if I share your blog with my zynga group?
There's a lot of people that I think would really appreciate your content.
Please let me know. Cheers
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 09:13 ب.ظ
Yes! Finally someone writes about manicure.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
آخرین پست ها

دولت جدید علاقه وافری به معاهدات محرمانه دارد/این تعهدات ادامه برجام هسته ای برای تضعیف ایران است/اقدامات گروه ویژه اقدام مالی مهمترین ابزار باقی مانده برای تضعیف مقاومت اسلامی استگفت و گوی اختصاصی صبح زاگرس با دکتر طهمورثی در خصوص کارگروه اقدام مالی(FATF)؛ ..........یکشنبه 14 شهریور 1395

مشاوره حقوقی ..........سه شنبه 9 شهریور 1395

دفاع مشروع سوریه از حریم هوایی خود از منظر حقوق بین الملل..........شنبه 10 تیر 1391

پشت پرده ترور کمال غناجه؛ تفرقه در جبهه مقاومت اسلامی..........شنبه 10 تیر 1391

بررسی مساله تفکر در عبادت از دریچه آیات و روایات..........جمعه 4 فروردین 1391

خصوصیات متولیان مساجد در بیان قرآن کریم ..........جمعه 4 فروردین 1391

امپراطوری در سنگرهای کلیدی ..........جمعه 4 فروردین 1391

عملیات بمبگذاری کور، خلاف قواعد اسلام است...........چهارشنبه 6 بهمن 1389

«رژیم ارفاقی» مجرمین سیاسی شامل سران فتنه نمی شود..........یکشنبه 19 دی 1389

تغییر رنگ ..........یکشنبه 7 شهریور 1389

اولین پست وبلاگ جدید..........پنجشنبه 4 شهریور 1389

همه پستها